Կարդա «Այգի» առակը (էջ 22), օգտվելով ցուցումներից՝ վերածիր տեքստը աշխարհաբարի։
Հայրը մահամերձ վիճակում ասաց իր որդիներին.
-Իմ որդիներ, ես ոչինչ չունեմ ձեզ թողնելու, բացի այս հողից և այգուց, և այնտեղ կա թաղված գանձ: Սկզբից վայելեք հողը և հետո կգտնեք գանձը:
Հոր մահից հետո որդիները գնացին այգի և սկսեցին քրքրել, բայց չգտեն այնտեղ ոսկի կամ արծաթ: Քանզի նրանք երբեք չէին վարել ինչպես որ պետք է, նույն տարում տվեց առատ խաղողի բերք:
Այն ժամանակ հասկացան, թե իրենց հայրը ինչ գանձ նկատի ուներ:
2. Մեկնաբանիր տեքստը։
Առակի իմաստն այն է, որ մենք միշտ գանձ ասելով հասկանում ենք գումար, ոսկի, արծաթ, զարթեր և այլն, բայց գանձ ասելով մենք կարող ենք հասկանալ, նաև այն ամենը ինչ շատ կարևոր նշանակություն ունի մեզ համար:
4. Լրացուցիչ՝ կարդա նաև Մեսրոպ Մաշտոցի «Օրհնութիւն ապաշխարութեան» բանաստեղծությունը (էջ 26) Դարձրու աշխարհաբար։
5. Որոշիր՝ ում է դիմում։ Առանձնացրու այն բառերը, որով դիմում է Մաշտոցը։ Բացատրիր փոխաբերությունը։
Մեսրոպ Մաշտոցը դիմում է նավապետին իրեն օգնելու համար: Կարծում եմ դիմում էր նավապետին, քանի որ նավապետն էր կառավարում նավը և նա է որոշում թե, որ ճանապարհով գնա նավը և նավապետը այնպես կաներ, որ դուրս գար այդ ամենինց:
Ներքևում տրված բառերը անհրաժեշտ փոփոխություններով տեղադրիր նախադասությունների մեջ։ Նախադասությունները վերլուծիր շարահյուսորեն։
51. Իբրև թագավոր՝ նա արդարամիտ էր, հավասարակաշռված. ո՛չ լավագույնին էր նախանձում, ո՛չ արհամարհում էր նվաստին, միշտ ձգտում էր բոլորի վրա տարածել իր խնամքն ու հովանավարությունը:
Նա – ենթակա
Արդարամիտ էր – բաղադրյալ ստորոգյալ
Իբրև թագավոր – ձևի մակբայ
Հավասարակշռված – որոշիչ
Ոչ նախանձում էր – ստորոգյալ
Ոչ արհամարհում էր – ստորոգյալ
Լավագույնին – հանգման խնդիր
Նվաստին – հանգման խնդիր
Ձգտում էր – ստորոգյալ
Միշտ – ժամանակի պարագա
Բոլորի վրա – վերաբերության խնդիր
Տարածել – ստորոգյալ
Իր – հատկացուցիչ
Խնամքն ու հովանավարությունը – ուղիղ խնդիր
52. Երբ ծովափին հանգստացող այդ կինը սիրո խոստովանության բառեր ասաց, աշխարհը դարձավ լայնարձակ մի ծով, և սիրտս ձուլվեց ծովին:
Կինը – ենթակա
Ասաց – ստորոգյալ
Այդ – որոշիչ
Հանգստացող – որոշիչ
Ծովափին – տեղի պարագա
Երբ – ժամանակի մակբայ
Սիրո խոստովանության – հատկացուցիչ
Բառեր – ուղիղ խնդիր
Աշխարհը – ենթակա
Դարձավ – ստորոգյալ
Լայնարձակ – որոշիչ
Մի – որոշիչ
Ծով – ուղիղ խնդիր
Սիրտս – ենթակա
Ձուլվեց – ստորոգյալ
Ծովին – հանգման խնդիր
53. Թեպետ մենք փոքր ազգ ենք՝ շատ սահմանափակ թվով և շատ անգամ նվաճվել ենք, բայց և այնպես մենք աշխարհում էլ հիշատակության արժանի շատ գործեր ենք կատարել:
Մենք – ենթակա
Ազգ ենք – բաղադրյալ ստորոգյալ
Փոքր – որոշիչ
Նվաճվել ենք – ստորոգյալ
Շատ անգամ – չափի մակբայ
Մենք – ենթակա
Կատարել ենք – ստորոգյալ
Գործեր – ուղիղ խնդիր
Շատ – որոշիչ
Աշխարհում էլ – տեղի պարագա
Հիշատակության – հատկացուցիչ
Արժանի – որոշիչ
54. Երբ քամին ցրում է ամպերը, ձորերում հալվում են ամպի ծվենները, և երևում են ամրոցի աշտարակի խոնարհված գլուխը և կիսով չափ հողի մեջ խրված պարիսպները:
Քամին – ենթակա
Ցրում է – ստորոգյալ
Ամպերը – ուղիղ խնդիր
Երբ – ժամանակի պարագա
Հալվում են – ստորոգյալ
Ծվենները – ենթակա
Ամպի – հատկացուցիչ
Ձորերում – տեղի պարագա
Երևում են – ստորոգյալ
Գլուխը – ենթակա
Ամրոցի – հատկացուցիչ
Աշտարակի – հատկացուցիչ
Խոնարհված – որոշիչ
Կիսով չափ – որոշիչ
Հողի մեջ – տեղի պարագա
Խրված – որոշիչ
Պարիսպները – ուղիղ խնդիր
55. Հաջորդ վայրկյանին մարդը գազազած արջի նման ոստնեց, նրա ձեռքերը սեղմեցին ծանր մահակը, որը նա անասելի թափով իջավ թիկունքիս:
Մարդը – ենթակա
Ոստնեց – ստորոգյալ
Արջի նման – որոշիչ
Գազազած – որոշիչ
Հաջորդ վայրկյանին – ժամանակի պարագա
Ձեռքերը – ենթակա
Սեղմեցին – ստորոգյալ
Նրա – հատկացուցիչ
Ծանր – որոշիչ
Մահակը – ուղիղ խնդիր
Որը – ենթակա
Անասելի – որոշիչ
Թափով – միջոցի խնդիր
Իջավ – ստորոգյալ
Թիկունքիս – հանգման խնդիր
56. Այս մի՞տքն էր զայրացրել, թե՞ հոգնությունը, բայց տղամարդու դեմքը մռայլ էր, նա գազազած էր, ինչպես իրիկնապահին որսի դուրս եկած սոված արջը:
Միտքը – ենթակա
Զայրացրել – ստորոգյալ
Հոգնությունը – ենթակա
Այդ – որոշիչ
Դեմքը – ենթակա
Մռայլ էր – բաղադրյալ ստորոգյալ
Տղամարդու – հատկացուցիչ
Նա – ենթակա
Գազազած էր – ստորոգյալ
Որսի – հատկացուցիչ
Դուրս եկած – որոշիչ
Սոված – որոշիչ
Արջը – ուղիղ խնդիր
Իրիկնապահին – ժամանակի պարագա
57. Նա հասավ առաջին վրանին, ոտքով զարկեց շանը, որը պոչը շարժելով, առաջ էր վազել՝ տիրոջը դիմավորելու, ապա գոտու տակից հանեց մանգաղը:
Նա – ենթակա
Հասավ – ստորոգյալ
Վրանին – հանգման խնդիր
Առաջին – որոշիչ
Ոտքով – միջոցի խնդիր
Զարկեց – ստորոգյալ
Շանը – ուղիղ խնդիր
Պոչը – ուղիղ խնդիր
Շարժելով – որոշիչ
Վազել էր – ստորոգյալ
Առաջ – տեղի պարագա
Տիրոջը – ուղիղ խնդիր
Դիմավորելու – նպատակի պարագա
Գոտու տակից – տեղի պարագա
Հանեց – ստորոգյալ
Մանգաղը – ուղիղ խնդիր
58. Շոգ կեսօրին գյուղում կանչում էր աքլորը. կանչի հետ պառավ մի շինական հորանջում է տան ստվերում, ձեռնափայտով ավազի վրա նշաններ գծում, նրա հետ փորփրում գլխով անցածը:
Կանչում էր – ստորոգյալ
Աքլորը – ենթակա
Գյուղում – տեղի պարագա
Շոգ – որոշիչ
Կեսօրին – ժամանակի պարագա
Կանչի հետ – հատկացուցիչ
Պառավ – ենթակա
Շինական – որոշիչ
Հորանջում է – ստորոգյալ
Տան – հատկացուցիչ
Ստվերում – տեղի պարագա
Ձեռնափայտով – միջոցի խնդիր
Ավազի վրա – տեղի պարագա
Նշաններ – ուղիղ խնդիր
Գծում – ստորոգյալ
Նրա հետ – հատկացուցիչ
Փորփրում – ստորոգյալ
Գլխով անցածը – ուղիղ խնդիր
Posted on
Ներքևում տրված բառերը անհրաժեշտ փոփոխություններով տեղադրիր նախադասությունների մեջ։ Նախադասությունները վերլուծիր շարահյուսորեն։
51. Իբրև թագավոր՝ նա արդարամիտ էր, հավասարակաշռված. ո՛չ լավագույնին էր նախանձում, ո՛չ արհամարհում էր նվաստին, միշտ ձգտում էր բոլորի վրա տարածել իր խնամքն ու հովանավարությունը:
Նա – ենթակա
Արդարամիտ էր – բաղադրյալ ստորոգյալ
Իբրև թագավոր – ձևի մակբայ
Հավասարակշռված – որոշիչ
Ոչ նախանձում էր – ստորոգյալ
Ոչ արհամարհում էր – ստորոգյալ
Լավագույնին – հանգման խնդիր
Նվաստին – հանգման խնդիր
Ձգտում էր – ստորոգյալ
Միշտ – ժամանակի պարագա
Բոլորի վրա – վերաբերության խնդիր
Տարածել – ստորոգյալ
Իր – հատկացուցիչ
Խնամքն ու հովանավարությունը – ուղիղ խնդիր
52. Երբ ծովափին հանգստացող այդ կինը սիրո խոստովանության բառեր ասաց, աշխարհը դարձավ լայնարձակ մի ծով, և սիրտս ձուլվեց ծովին:
Կինը – ենթակա
Ասաց – ստորոգյալ
Այդ – որոշիչ
Հանգստացող – որոշիչ
Ծովափին – տեղի պարագա
Երբ – ժամանակի մակբայ
Սիրո խոստովանության – հատկացուցիչ
Բառեր – ուղիղ խնդիր
Աշխարհը – ենթակա
Դարձավ – ստորոգյալ
Լայնարձակ – որոշիչ
Մի – որոշիչ
Ծով – ուղիղ խնդիր
Սիրտս – ենթակա
Ձուլվեց – ստորոգյալ
Ծովին – հանգման խնդիր
53. Թեպետ մենք փոքր ազգ ենք՝ շատ սահմանափակ թվով և շատ անգամ նվաճվել ենք, բայց և այնպես մենք աշխարհում էլ հիշատակության արժանի շատ գործեր ենք կատարել:
Մենք – ենթակա
Ազգ ենք – բաղադրյալ ստորոգյալ
Փոքր – որոշիչ
Նվաճվել ենք – ստորոգյալ
Շատ անգամ – չափի մակբայ
Մենք – ենթակա
Կատարել ենք – ստորոգյալ
Գործեր – ուղիղ խնդիր
Շատ – որոշիչ
Աշխարհում էլ – տեղի պարագա
Հիշատակության – հատկացուցիչ
Արժանի – որոշիչ
54. Երբ քամին ցրում է ամպերը, ձորերում հալվում են ամպի ծվենները, և երևում են ամրոցի աշտարակի խոնարհված գլուխը և կիսով չափ հողի մեջ խրված պարիսպները:
Քամին – ենթակա
Ցրում է – ստորոգյալ
Ամպերը – ուղիղ խնդիր
Երբ – ժամանակի պարագա
Հալվում են – ստորոգյալ
Ծվենները – ենթակա
Ամպի – հատկացուցիչ
Ձորերում – տեղի պարագա
Երևում են – ստորոգյալ
Գլուխը – ենթակա
Ամրոցի – հատկացուցիչ
Աշտարակի – հատկացուցիչ
Խոնարհված – որոշիչ
Կիսով չափ – որոշիչ
Հողի մեջ – տեղի պարագա
Խրված – որոշիչ
Պարիսպները – ուղիղ խնդիր
55. Հաջորդ վայրկյանին մարդը գազազած արջի նման ոստնեց, նրա ձեռքերը սեղմեցին ծանր մահակը, որը նա անասելի թափով իջավ թիկունքիս:
Մարդը – ենթակա
Ոստնեց – ստորոգյալ
Արջի նման – որոշիչ
Գազազած – որոշիչ
Հաջորդ վայրկյանին – ժամանակի պարագա
Ձեռքերը – ենթակա
Սեղմեցին – ստորոգյալ
Նրա – հատկացուցիչ
Ծանր – որոշիչ
Մահակը – ուղիղ խնդիր
Որը – ենթակա
Անասելի – որոշիչ
Թափով – միջոցի խնդիր
Իջավ – ստորոգյալ
Թիկունքիս – հանգման խնդիր
56. Այս մի՞տքն էր զայրացրել, թե՞ հոգնությունը, բայց տղամարդու դեմքը մռայլ էր, նա գազազած էր, ինչպես իրիկնապահին որսի դուրս եկած սոված արջը:
Միտքը – ենթակա
Զայրացրել – ստորոգյալ
Հոգնությունը – ենթակա
Այդ – որոշիչ
Դեմքը – ենթակա
Մռայլ էր – բաղադրյալ ստորոգյալ
Տղամարդու – հատկացուցիչ
Նա – ենթակա
Գազազած էր – ստորոգյալ
Որսի – հատկացուցիչ
Դուրս եկած – որոշիչ
Սոված – որոշիչ
Արջը – ուղիղ խնդիր
Իրիկնապահին – ժամանակի պարագա
57. Նա հասավ առաջին վրանին, ոտքով զարկեց շանը, որը պոչը շարժելով, առաջ էր վազել՝ տիրոջը դիմավորելու, ապա գոտու տակից հանեց մանգաղը:
Նա – ենթակա
Հասավ – ստորոգյալ
Վրանին – հանգման խնդիր
Առաջին – որոշիչ
Ոտքով – միջոցի խնդիր
Զարկեց – ստորոգյալ
Շանը – ուղիղ խնդիր
Պոչը – ուղիղ խնդիր
Շարժելով – որոշիչ
Վազել էր – ստորոգյալ
Առաջ – տեղի պարագա
Տիրոջը – ուղիղ խնդիր
Դիմավորելու – նպատակի պարագա
Գոտու տակից – տեղի պարագա
Հանեց – ստորոգյալ
Մանգաղը – ուղիղ խնդիր
58. Շոգ կեսօրին գյուղում կանչում էր աքլորը. կանչի հետ պառավ մի շինական հորանջում է տան ստվերում, ձեռնափայտով ավազի վրա նշաններ գծում, նրա հետ փորփրում գլխով անցածը:
1. Բարդ նախադասությունները և դրանց բաղադրիչ նախադասությունների կապակցման միջոցերը:
Տա՛լանտոն նշանակել է նաև«կշռաչափ՝ 26,2կգ», «ոսկեդրամի չափ». 1 տաղանդ ոսկին հավասար է եղել 10 արծաթյայի։ «Ուրիշներից ետ չմնալու համար»՝ այդ բառը հույներից վերցրել են և անգլիացիները, որոնց լեզվում, բացի վերևի իմաստներից, բառը նշանակում է նաև «փափագ, ցանկություն, կամք»։
Բայց եթե շուկայում չեն ծախում, ապա գոնե … կշռում են:
Եթե կա մեկը, որ դեռ կասկածում է, թե հնում խելքը իրոք «կշռել են», կարող եմ հիշել և քանքար բառը, որը դարձյալ ժամանակին նշանակել է առաջին հերթին «կշռաչափ» և «ոսկեդրամի միավոր»։
Բայց այդ բառը մեր նախնիները փոխ են առել հին հունարենից և ժամանակին օգտագործելիս են եղել երկու նշանակությամբ՝ «կշռաչափ» և «ոսկեդրամի չափ»:
2. Հարադիր բայերը։
դուրս է գալիս, փոխ են առել, հավասար է եղել
3. Մեկնաբանիր վերնագիրը։ Այս հոդվածի հետ ի՞նչ կապ ունի խելքը։
Կշեքները շուկայում ե՞ն: Հոդվածում խոսվում է, թե կշեռք բառը, որ լեզվից է եկել: Նախկինում քանքար նշանակել է կշեռք:
Երեսնամյա կտրիճ զորավարը՝ Ալեքսանդր Մակեդոնացին, նվաճում է Հնդկաստանը՝ մեկը մյուսի հետևից հնազանդեցնելով ռազմաշունչ ու ռազմատենչ ցեղերի։ Պաշարելով շքեղաշուք քաղաքներից մեկը՝ զորավարը հրամայեց փայտամած ելարանները մոտեցնել պարիսպներին։ Մի պահ թվաց նրան՝ զորապետերը հապաղում են, ուստի վահանով պաշտպանվելով վերևից տեղացող նետերից՝ սկսեց կառչելով մագլցել։
Նա հասավ պարսպի ատամնաշարին ու հանելով վահանը, հնդիկների մի մասին սրախողխող արեց՝ խուճապի մատնելով մյուսներին։ Ասես իր զինվորներից լքված՝ նա հիանալի թիրախ էր ոսոխի համար, որովհետև միջնաբերդի կողմից ճայթյունով սլանում էին նետերը։ Ասպարի ծանրությունից արքայի ձախ թևն արդեն հոգնել էր։ Ներքևից սրտապատառ գոռում էին, պահանջում թռչի ցած, որտեղ տասնյակ ձեռքեր պատրաստ էին բռնելու պաշտեծի զորավարին։
Բայց Մակեդոնացին չլսեց։ Անգամ կատարեց երբևէ չլսված ու չտեսնված անօրինական արարք՝ պարսպի վրայից թռավ թշնամիներով լի քաղաքը։
Առաջին պարբերության բոլոր նախադասությունները շարահյուսական վերլուծության ենթարկիր, նշիր նաև դերբսյական դարձվածների պաշտոնը։
Երեսնամյա կտրիճ զորավարը՝ Ալեքսանդր Մակեդոնացին, նվաճում է Հնդկաստանը՝ մեկը մյուսի հետևից հնազանդեցնելով (ձևի պարագա) ռազմաշունչ և ռազմատենչ ցեղերի:
Երեսնամյա կտրիճ զորավարը՝ Ալեքսանդր Մակեդոնացին, նվաճում է Հնդկաստանը՝ մեկը մյուսի հետևից հնազանդեցնելով ռազմաշունչ ու ռազմատենչ ցեղերի։ Պաշարելով շքեղաշուք քաղաքներից մեկը՝ զորավարը հրամայեց փայտամած ելարանները մոտեցնել պարիսպներին։ Մի պահ թվաց նրան՝ զորապետերը հապաղում են, ուստի վահանով պաշտպանվելով վերևից տեղացող նետերից՝ սկսեց կառչելով մագլցել։
Նա հասավ պարսպի ատամնաշարին ու հանելով վահանը, հնդիկների մի մասին սրախողխող արեց՝ խուճապի մատնելով մյուսներին։ Ասես իր զինվորներից լքված՝ նա հիանալի թիրախ էր ոսոխի համար, որովհետև միջնաբերդի կողմից ճայթյունով սլանում էին նետերը։ Ասպարի ծանրությունից արքայի ձախ թևն արդեն հոգնել էր։ Ներքևից սրտապատառ գոռում էին, պահանջում թռչի ցած, որտեղ տասնյակ ձեռքեր պատրաստ էին բռնելու պաշտեծի զորավարին։
Բայց Մակեդոնացին չլսեց։ Անգամ կատարեց երբևէ չլսված ու չտեսնված անօրինական արարք՝ պարսպի վրայից թռավ թշնամիներով լի քաղաքը։
Առաջին պարբերության բոլոր նախադասությունները շարահյուսական վերլուծության ենթարկիր, նշիր նաև դերբսյական դարձվածների պաշտոնը։
Երեսնամյա կտրիճ զորավարը՝ Ալեքսանդր Մակեդոնացին, նվաճում է Հնդկաստանը՝ մեկը մյուսի հետևից հնազանդեցնելով (ձևի պարագա) ռազմաշունչ և ռազմատենչ ցեղերի:
Բառարանի օգնությամբ բացատրիր անկապտելի, քերթող (քերթողահայր) բառերի բացատրությունները։
Անկապտելի – չխլվող, անկողոպտելի, անկորուստ:
Քերթող – բանաստեղծ, քերականագետ, քերական։
Տեքստում գտիր հայ գրողների անունները, նշիր՝ որ ստեղծագործությունների մասին է խոսվում։ Համացանցից գտիր՝ ուրիշ ինչ հետաքրքիր ստեղծագործություն ունեն նրանք։
Ղազարոս Աղայանն – «Երկու քույր» վեպ
Մովսես Խորենացի – «Հայոց պատմության»
Հովհաննես Հովհաննիսյան – «Վահագնի ծնունդ»
Տեքստից գտիր 5 հնչյունափոխված բառ, գրավոր բացատրիր՝ ինչ հնչյունափոխություն է տեղի ունեցել։
Տիրել – տեր
Բռնել – բուռ
Հնադարյան – հին
Արձանագրված – արձանագիր
Մտայնություն – միտ
Տեքստում գտիր «գրավել» բառի հոմանիշները։
Գրավել – բռնել, հափշտակել
Շարահյուսական վերլուծության ենթարկիր տրված նախադասությունը։
Բերված այս նախապատմությունը պերճախոս կերպով արձանագրված կա նաև բառերի մեջ, ուր «բռնելու» և «ունենալու» գաղափարներն արտահայտվում են միևնույն արմատների օգնությամբ։
Բառարանի օգնությամբ բացատրիր անկապտելի, քերթող (քերթողահայր) բառերի բացատրությունները
Անկապտելի – չխլվող, անկողոպտելի, անկորուստ:
Քերթող – բանաստեղծ, քերականագետ, քերական։
Տեքստում գտիր հայ գրողների անունները, նշիր՝ որ ստեղծագործությունների մասին է խոսվում։ Համացանցից գտիր՝ ուրիշ ինչ հետաքրքիր ստեղծագործություն ունեն նրանք։
Ղազարոս Աղայանն – «Երկու քույր» վեպ
Մովսես Խորենացի – «Հայոց պատմության»
Հովհաննես Հովհաննիսյան – «Վահագնի ծնունդ»
Տեքստից գտիր 5 հնչյունափոխված բառ, գրավոր բացատրիր՝ ինչ հնչյունափոխություն է տեղի ունեցել։
Տիրել – տեր
Բռնել – բուռ
Հնադարյան – հին
Արձանագրված – արձանագիր
Մտայնություն – միտ
Տեքստում գտիր «գրավել» բառի հոմանիշները։
Գրավել – բռնել, հափշտակել
Շարահյուսական վերլուծության ենթարկիր տրված նախադասությունը։
Բերված այս նախապատմությունը պերճախոս կերպով արձանագրված կա նաև բառերի մեջ, ուր «բռնելու» և «ունենալու» գաղափարներն արտահայտվում են միևնույն արմատների օգնությամբ։
Վիկա Ավետյան 